Noem je de relschoppers tijdens betogingen bij de G8-top 'demonstranten', 'antiglobalisten', ‘linksradicalen’, 'autonomen', ‘linkse rakkers’ of 'zwarte capuchons'? Toon je als beeld de tienduizenden vreedzame demonstranten of de honderden – al lopen de cijfers hierover uiteen – stenengooiende vandalen? Of allebei? En spreek je inhoudelijk over de ‘wereldleiders’ van de ‘belangrijkste’ industrielanden met hun ‘ambitieuze agenda’ of zitten de ‘elitaire acht’ slechts met ‘gebakken lucht’ rond hun ‘dure jaarlijkse theekransje’?

Het zijn allemaal vragen waar nieuwsredacties van de verschillende media zich over zouden moeten buigen. Al deze termen kwamen de afgelopen weken voor in Nederlandse media-uitingen over de G8-top. Er worden in de gevestigde nieuwsmedia regelmatig groepen mensen over een kam geschoren, misschien uit gebrek aan kennis, of omdat het te veel tijd kost om uit te zoeken hoe het daadwerkelijk zit. Maar het taalgebruik rond complexe en belangrijke thema’s als internationale politiek en de mening van haar tegenstanders is van groot belang voor de publiek opinie.

Een voorbeeld. Ook op de populaire jongerenwebsite Fok.nl – de lezers hebben een vrij rechts-populistisch imago – wordt het nieuws over de G8-top gevolgd. Er staat een bericht van het ANP over de rellen. Het persagentschap spreekt over de omheining in Heiligendamm ‘die de top moet vrijwaren van [...] betogers en andere onverlaten.’ Op de foto die erbij is geplaatst zien we op de voorgrond een opgeschoten puber met een rood shirt die in zijn handen klapt en iets roept, net als andere betogers om hem heen. Het lijkt niet hun meest fotogenieke moment, het ziet er zelfs een beetje spastisch uit.

De reacties zijn navenant: van ‘Stelletje malloten!’ tot ‘Lijkt mij wel leuk als ME-er, hippies afrossen’ en ‘kunnen die hippies zich niet met zinnige dingen bezighouden? Hun haren wassen bijvoorbeeld?’ en ‘Je moet wat in je vrije tijd’. Nu denkt u natuurlijk: als je genuanceerde meningen wilt, moet je niet op Fok.nl gaan kijken. Maar er was nog een nieuwsbericht. ‘G8 sluit geen akkoord over broeikasgassen’ was het getiteld, inhoudelijk werd ingegaan op de onwil van de Verenigde Staten om het voorstel van voorzitter Angela Merkel serieus te nemen. De reacties daarop waren dan ook inhoudelijk. Nog steeds vrij kort door de bocht (‘gijzel die Amerikanen dan maar tot ze willen toegeven’) maar politiek getint en kritisch. Van ‘wat heeft dit overleg weer gekost?’ tot ‘als de pool gesmolten is en New York onder water staat, dan komen er maatregelen...’.

Het lijkt duidelijk dat het vocabulaire van de berichtgeving dat van de publieke opinie direct beïnvloedt. Een artikel met de kop ‘Linkse rakkers’ dat gaat over de rellen (NieuwNieuws/ANP) laat bij voorbaat al geen ruimte tot nuance. Door systematisch te spreken over anti- (of anders)globalisten, en daarbij foto’s te plaatsen van brandende autowrakken creëer je een spectaculair, maar onjuist beeld. Veel online media maakten zich schuldig aan dit euvel, onder meer Metro (die zelfs een foto van een arrestatie plaatste bij een politiek-inhoudelijk nieuwsbericht), Spits en NieuwNieuws.

Door steeds politiewoordvoerders aan het woord te laten en niet de vreedzame betogers, creëer je een eenzijdig beeld. Om over de retoriek van de Duitse politie niet te spreken. Noem je in de kop het aantal slachtoffers aan de kant van de politie, of die onder de demonstranten? Spits plaatste de kop: ‘Autonomen slaan 25 agenten het ziekenhuis in’. Dat lijkt nogal eenzijdig. In de meeste artikelen werd gelukkig de gang van zaken beter uitgelegd – en de slachtoffers aan beide kanten genoemd.

Om weken van te voren – voordat er überhaupt schermutselingen plaatsvonden – al te voorspellen dat er ‘wel rellen zullen ontstaan’ is vragen om moeilijkheden. Het NOS-journaal, het RTL4-nieuws en het ANP – wijd verspreid onder kopiërende media – deden dit soort voorspellingen, zelfs al op 20 mei, toen in Amsterdam de Top van Onderop werd georganiseerd door het Nederlands Sociaal Forum. Het NOS-journaal sprak toen dat deze demonstratie vreedzaam was verlopen, maar ‘dat dat in Heiligendamm wel anders zou zijn.’

Kortom: het lijkt mij van groot belang buitengewoon secuur te zijn qua woord- en beeldkeus. Het is al moeilijk genoeg om zo’n complex fenomeen als een G8 top en alles wat daarbij komt kijken, te verslaan. Neem dan in elk geval de moeite om nieuwswaardige gebeurtenissen objectief of neutraal te beschrijven. Voorkom dat het artikel al gekleurd is door de journalist: de lezer heeft dan weinig ruimte meer voor eigen interpretatie.